kFINtesencja tego, co fińskie - strona o Finlandii i języku fińskim

Carl Gustaf Emil Mannerheim
(04.06.1867-28.01.1951)
Dowódca wojskowy i prezydent (1944-1946)

Mannerheim urodził się 4 czerwca 1867 r. w arystokratycznej rodzinie w Villnas w pobliżu Turku. W tym czasie Finlandia stanowiła część imperium rosyjskiego. W 1889 r. rozpoczął w stopniu porucznika służbę w rosyjskiej kawalerii. 26 maja 1895 r. wziął udział, służąc w szeregach gwardii honorowej, w koronacji cara Mikołaja II i jego żony Aleksandry. W latach 1904-1905 walczył na froncie podczas wojny rosyjsko-japońskiej. Po wybuchu I wojny światowej awansował na generała porucznika i objął dowództwo korpusu kawalerii, uczestnicząc w walkach z Niemcami.

Po klęsce armii rosyjskiej po rewolucji 1917 r. Mannerheim powrócił do domu i przyłączył się do ruchu, który 6 grudnia 1917 r. proklamował niepodległość Finlandii.16 stycznia 1918 r. zaczął dowodzić antykomunistycznymi siłami Białych z zachodniej Finlandii i ruszył na wschód przeciw oddziałom komunistycznym Czerwonej Gwardii. Ofensywa Mannerheima została powstrzymana dopiero w Tampere 16 marca przez przeważające siły Czerwonych. Sytuację na froncie zmieniło włączenie się do walk w Finlandii oddziałów niemieckich. 18 kwietnia Niemcy zajęli Helsinki, rozdzielając siły bolszewików na dwie części. Mannerheim, korzystając z niemieckiego uderzenia, zawrócił swoje wojska na wschód i odciął Przesmyk Karelski od Rosji. Wojna domowa w Rosji i zawieszenie broni na froncie zachodnim, na mocy którego Niemcy zostali zmuszeni do wycofania swoich oddziałów, stworzyły młodemu państwu fińskiemu warunki umożliwiające obronę dopiero co uzyskanej niepodległości. Mannerheim, mianowany 12 grudnia 1918 r. regentem Finlandii, doprowadził w niedługim czasie do ostatecznego rozbicia oddziałów Czerwonej Gwardii. Po proklamowaniu Republiki Finlandii i zakończeniu działań wojennych 17 czerwca 1919 r. przeszedł w stan spoczynku.

W 1931 r. rząd fiński ponownie powołał go do czynnej służby. Stanął na czele rady obrony państwa, która miała przygotować kraj do stawienia czoła ewentualnej agresji Związku Sowieckiego. Przez następnych 8 lat Mannerheim nadzorował budowę umocnień obronnych w trudno dostępnych rejonach Przesmyku Karelskiego, które nazwano jego imieniem.

Budowy Linii Mannerheima nie udało się jednak ukończyć przed rozpoczęciem przez Związek Sowiecki działań wojennych. 30 listopada 1939 r. blisko 1.000.000 armia sowiecka zaatakowała Finlandię. Mannerheim, mianowany głównodowodzącym sił fińskich dysponował zaledwie 300.000 ludzi, z czego jedynie 50.000 było żołnierzami służby czynnej. Jednakże armia fińska, chociaż znacznie słabsza od sowieckiej, była zdecydowanie lepiej przygotowana do wojny. Każdy żołnierz fiński dysponował umundurowaniem zimowym, w tym ochronnymi, białymi kurtkami, nieodzownymi na pokrytym śniegiem terenie i nartami zwiększającymi szybkość poruszania się.

Natomiast wojska sowieckie były słabo wyszkolone i wyposażone. Żołnierze w większości byli nie przygotowani do walki w warunkach mroźnej zimy, przy temperaturach spadających nawet poniżej -40 stopni C. W czasie walk pod Soumussalmi w grudniu 1939 r. i styczniu 1940 r., Mannerheim wykorzystał trudne warunki klimatyczne i atmosferyczne i powstrzymał natarcie, wysadzając w powietrze sowieckie linie komunikacyjne, a następnie niszcząc przy użyciu ognia artyleryjskiego i strzeleckiego, jednostki odcięte od sił głównych. W rezultacie armia sowiecka straciła ponad 27.000 żołnierzy i ogromne ilości sprzętu i uzbrojenia. Po stronie fińskiej było zaledwie 900 poległych.

Pomimo wspaniałego zwycięstwa sytuacja Finów była nadal bardzo trudna. Dowództwo sowieckie zaczęło od stycznia 1940 r. wzmacniać swoje wojska; na początku lutego liczyły ok. 850.000 żołnierzy, 55 dywizji, 2.000 czołgów i 2.500 samolotów. 11 lutego przeszły one do natarcia na Przesmyku Karelskim, przełamały przednią pozycję wojsk fińskich we wschodniej i centralnej jego części. W wyniku drugiego natarcia, podjętego 26 lutego przez zamarzniętą Zatokę Wyborską, uchwyciły kilka wysepek i wysadziły desant na wybrzeżu. 7 marca przełamały główną pozycję obrony na zachodnim odcinku Linii Mannerheima i przystąpiły do następnego natarcia, którego celem było okrążenie oddziałów fińskich w rejonie Zatoki Wyborskiej. W nocy z 12 na 13 marca ogłoszono zawieszenie broni. Na mocy układu podpisanego w Moskwie 13 marca 1941 r. ZSRS zagarnął Przesmyk Karelski z miastem Wyborg, część Karelii oraz zachodnią część Półwyspu Rybackiego, a także wydzierżawił na 30 lat obszar Hanko o łącznej powierzchni 35.084 km2, ale bez mieszkańców, gdyż ci - 450.000 dobrowolnie opuścili oddawane ziemie i przesiedlili się w głąb kraju. W wyniku działań wojennych poległo 24.923 żołnierzy fińskich, ok. 35.000 zostało rannych; straty sowieckie wyniosły 126.000 żołnierzy zabitych i zaginionych, 264.000 rannych, 800 samolotów i ok. 2.300 czołgów.

Po ataku Niemiec na ZSRS 22 czerwca 1941 r. Finlandia postanowiła przy wsparciu Niemiec odzyskać ziemie utracone w poprzedniej wojnie. Mannerheim ponownie stanął na czele armii fińskiej i rozpoczął działania przeciw siłom sowieckim, zmuszając je do opuszczenia terytoriów zabranych Finlandii w 1940 r. Mimo nacisków ze strony Niemiec Mannerheim odmówił przekroczenia dawnej granicy fińsko-sowieckiej i przyłączenia się do oblężenia Leningradu. W 1944 r. wojska sowieckie, po zdobyciu w zmaganiach z Niemcami zdecydowanej przewagi, wznowiły działania przeciw Finom. Armia Mannerheima, mimo zaciekłego oporu, po raz kolejny uległa przeważającym siłom nieprzyjaciela. 4 września 1944 r. Finlandia została zmuszona do podpisania ze ZSRS nowego układu pokojowego. Zgodnie z jednym z postanowień tego traktatu, Mannerheim skierował wojska fińskie przeciw byłym sojusznikom. Dowodzone przez niego oddziały zaczęły walczyć z Niemcami, aby ich wyprzeć z Laponii.

Po wojnie Mannerheim objął urząd prezydenta Finlandii. Jego polityczne osiągnięcia można śmiało porównywać z dokonaniami na polu walki. Zachowując równowagę w stosunkach ze Wschodem i Zachodem, zapewnił Finlandii zachowanie niepodległości w trudnych pierwszych powojennych miesiącach. W 1946 r. ze względu na stan zdrowia i wiek ustąpił ze stanowiska. Zmarł 27 stycznia 1951 r. w Lozannie w Szwajcarii w wieku 83 lat. Mannerheim był żonaty z Rosjanką Anastazją Arapową, z którą miał dwie córki. Małżeństwo rozpadło się w r. 1902, a w 1919 orzeczony został rozwód. Jego wielką, lecz chyba platoniczną miłością była ks. Maria Lubomirska, żona Zdzisława Lubomirskiego.

Prawdopodobnie bez Mannerheima Finlandia nie istniałaby dzisiaj jako niepodległe państwo. Finlandia zawdzięcza odzyskanie niepodległości oraz przetrwanie trudnego wojennego i powojennego okresu przede wszystkim wojskowym i politycznym zdolnościom marszałka Mannerheima. Jego doświadczenie we wznoszeniu rozbudowanych linii umocnień i umiejętność prowadzenia wojny manewrowej w trudnym terenie i w nie sprzyjających warunkach klimatycznych zapewniły mu powszechne uznanie. Dokonania Mannerheima dowodziły możliwości powstrzymania, a nawet zwyciężenia chełpiącej się potęgą armii sowieckiej.

Osiągnięcia i odznaczenia:
- zdobycie broni w 1918 dzięki zdobyciu garnizonu rosyjskiego w Vaasa
- nadzorowanie budowy umocnień w okolicach Przesmyku Karelskiego
- pokonanie 3-krotnie silniejszej Armii Czerwonej przy 10-krotnie mniejszych stratach (25000 do 250000) w 1939-1940
- Liście dębowe do Krzyża Rycerskiego – 05.08.1944 r.
- Krzyż Rycerski Żelaznego Krzyża – 30.08.1941
- Wehrmachtbericht: 14.07.1941 r. i 30.08.1941


Tekst na podstawie tekstu ze strony o wojsku polskim