kFINtesencja tego, co fińskie - strona o Finlandii i języku fińskim

Wstęp

Fińska koncepcja "Prawa Każdego Człowieka" (Jokamiehen Oikeus) jest szansą dla każdego, aby móc cieszyć się z tego co oferuje fińska przyroda oraz jej lasy, jeziora i rzeki. W Finlandii jednakże natura jest bardzo delikatna i krucha i szczególnie na północy potrzeba dużo czasu, zanim powróci ona do zdrowia po wyrządzonej jej szkodzie. Dlatego wraz z możliwością swobodnego odkrywania fińskiej przyrody idzie zobowiązanie, które obliguje do niezakłócania praw panujących w środowisku, aby kolejne pokolenia mogły również cieszyć się z bogatego dziedzictwa naturalnego Finlandii.

Czym jest "Prawo Każdego Człowieka"?

Pochodzące jeszcze z dawnych czasów "Prawo Każdego Człowieka" daje każdemu prawo do swobodnej wędrówki po kraju bez potrzeby posiadania jakiegokolwiek pozwolenia, niezależnie od tego kto jest posiadaczem ziemi. W rzadko zaludnionych krajach nordyckich prawo to ewoluowało przez stulecia, aż zwyczaj ten stał się istotnym i prawomocnym przepisem. Jednakże prawo to nie obejmuje działań szkodzących środowisku lub zakłócających spokój innych.

Piesi nie mogą przemieszczać się przez pola i plantacje roślin, które mogłyby być łatwo uszkodzone. Również Prawo Każdego Człowieka nie obejmuje obszarów chronionych takich jak rezerwaty przyrody. Obszary takie jak pewne jeziora, zatoki i wyspy gdzie rozmnażają się ptaki powinny być unikane w okresach lęgowych.

Prawo wolnego dostępu może być ograniczone jedynie przez oficjalne przepisy nadane przez upoważnione do tego władze. Oznaczenia zabraniające dostępu do danych obszarów wymieniają władze, które nadały ten zakaz (władze lokalne, ochrona środowiska bądź Ministerstwo Obrony)

Ustawa o Ochronie Przyrody 1096/1996, ustęp 36:

Zabrania się ustawiania na ziemi i na wodzie tablic oraz ogłoszeń zakazujących przekraczania, cumowania łodzi, dobijania do brzegu lub innych ograniczających dostęp publiczny, jeśli nie są one ugruntowane prawnymi przepisami.

Imprezy sportowe i inna działalność obejmująca większe grupy ludzi, nie powinny być organizowane na podstawach Prawa Każdego Człowieka, jeśli istnieje ryzyko wyrządzenia szkody przyrodzie lub uszkodzenia czyjejś własności. W tym przypadku powinna być wzięta pod uwagę opinia właściciela danego terenu.

Tu i tam, tam i siam

Każdy ma prawo do tego aby wędrować, jeździć na nartach, rowerze bądź samochodem po kraju, pod warunkiem, że nie powoduje to żadnych szkód. Prawo to jednak nie pozwala przemieszczać się przez pola i plantacje i w pobliżu miejsca zamieszkania.
Latem, piesi muszą okrążać pola, lub korzystać z wyznaczonych ścieżek aby przejść na drugą stronę, jednak w zimie narciarze nie muszą stosować się do tego przepisu. Bramy powinny być zawsze pozostawione zamknięte.

Prawo Każdego Człowieka oczywiście nie tyczy się ani ogrodów, ani bezpośredniego otoczenia miejsc zamieszkania, gdzie obowiązuje zakaz wstępu. Skorzystanie z czyjegoś podwórka albo ogrodu jako trasy swojej wycieczki często może być karane, tak samo jak naruszanie prywatności mieszkańców zamieszkujących na swojej ziemi. Jakiekolwiek budowanie, kopanie do takiego stopnia, kiedy zmieniony zostanie wygląd danego terenu jest również zakazane.

Kodeks Karny 769/1990, Rozdział 28, Ustęp 11

Wtargnięcie

Ktokolwiek bez pozwolenia:

• bierze w posiadanie, przenosi lub ukrywa jakiekolwiek ruchome mienie należące do innej osoby
• korzysta z ogrodu bądź podwórza innej osoby jako przejścia, kopie bądź przebudowuje je lub podobnie użytkuje mienie innej osoby
• bierze w posiadanie ziemię, budynki lub części budynków należących do innej osoby

skazany będzie, jeżeli nie jest wyznaczona bardziej surowa kara w innej ustawie, za wtargnięcie na grzywnę lub karę do 3 miesięcy pozbawienia wolności. Działania, które nie będą przysparzać kłopotu w znaczącym stopniu, nie będą uznawane za wtargnięcie.

Podobnie jak w przypadku wędrowania, Prawo Każdego Człowieka daje możliwość odpoczynku, pływania, opalania się lub nawet piknikowania na prywatnym terenie. Kemping na czas weekendu lub zbliżonego okresu czasu jest również dozwolony jeżeli tylko nie wyrządzane są z tego powodu żadne szkody. Jeżeli planowany jest dłuższy postój, niezbędna jest zgoda właściciela terenu.
Obozowanie może być zabronione na publicznych plażach, a turyści będą kierowani do specjalnych obszarów, na których udostępnionych jest wiele darmowych udogodnień. Władze lokalne zabraniają obozowania w miejscach publicznych lub snu w samochodach pod karą włóczęgostwa.

Owoce lasu czyli zbieramy kwiatki, jagódki i grzyby

Jagody, grzyby i kwiaty, jeżeli tylko nie są gatunkiem pod ochroną, mogą być zbierane tam, gdzie działa Prawo Każdego Człowieka. Fiński kodeks karny wymienia najważniejsze gatunki roślin, które mogą być zbierane na prywatnych terenach. Wiele innych roślin takich jak pewne zioła i korzenie mogą również być zbierane, pod warunkiem, że nie są chronione przez Ustawę o Ochronie Przyrody.

Kodeks Karny 769/1990, Rozdział 28, Ustęp 14

Prawo Każdego Człowieka
Ograniczenia prawne zawarte w tej ustawie nie dotyczą zbierania suchych gałązek, szyszek i orzechów znalezionych na ziemi, jagód, grzybów, kwiatów lub innych roślin (za wyjątkiem mchów i porostów) na cudzym terenie.

Zbieranie roślin i kwiatów podlega zastrzeżeniom, a pewne rodzaje rzadkich roślin są chronione Dekretem Ochrony Przyrody. W niektórych częściach Laponii Malina Morożka zbierana może być jedynie w pewnych porach roku przez mieszkańców tam zamieszkałych.

Ustawa o Zasobach Wodnych zezwala na pływanie i kąpiel w rzekach, jeziorach i morzu, pobieranie wody do picia, czyszczenia i mycia (się,'), jeżeli działania te nie powodują żadnych szkód.

Które rośliny są chronione na terenie Finlandii, można się dowiedzieć z artykułu Rośliny chronione.

Ogniska

Palenie ognisk nie jest dozwolone bez zgody właściciela terenu, pomijając sytuacje wyjątkowe. Te ograniczenie nie dotyczy piecyków turystycznych, przenośnych grzejników i latarni - które nie są uważane za ogień otwarty.
Jeżeli istnieje ryzyko pożaru, palenie ognisk w lesie i jego bliskim otoczeniu jest całkowicie zabronione, nawet jeśli właściciel terenu wyraża na to zgodę. Często wydawane są ogólne zakazy palenia ognisk w całym kraju, a w niektórych regionach, szczególnie podczas lata, publikowane są ostrzeżenia o zagrożeniu pożarem.
Właściciele ziemscy są zobowiązani do przestrzegania odpowiednich przepisów bezpieczeństwa związanych i do podjęcia należytych środków ostrożności. Na kempingach i na obszarach rekreacyjnych z reguły wyznaczone są miejsca do palenia ognisk.

Ustawa o Straży Pożarnej i Służbach Ratowniczych 559/1975, Ustęp 25

Palenie ognisk
Ogniska lub inne paleniska nie mogą być rozpalane w lasach i niedaleko nich, jeśli warunki pogodowe (np. susza) sugerują, że istnieje zagrożenie pożarem.
Otwarty ogień nie może być rozpalany na terenie będącym czyjąś właśnością bez pozwolenia właściciela, pomijając sytuacje wyjątkowe.

Śmiecie

Wyrzucanie śmieci jest nielegalne według Ustawy o Gospodarowaniu Odpadami. Za śmiecie uważa się każdy obiekt lub płynne odpadki pozostawione na terenie prywatnym bądź publicznym. Benzyna i olej są niebezpiecznymi odpadami i nie mogą być wylewane na ziemię bądź do wody. Każdy jest odpowiedzialny za sprzątanie po sobie.

Ustawa o Gospodarowaniu Odpadami 1072/1993, Ustęp 19

Zakaz zaśmiecania

Żadne odpadki, brud, niepotrzebna maszyna, urządzenie, pojazd, naczynie lub inny obiekt może zostać porzucony w środowisku, któremu może wyrządzić szkodę, które może zanieczyścić, zniekształcić krajobraz, zniszczyć jego walory lub spowodować inne porównywalne straty.

Psy i koty

Psy muszą być trzymane na smyczy, chyba że właściciel danego terenu lub przedstawiciel władz odpowiadających za prawa łowieckie wyda pozwolenie. Dodatkowo, wszystkie psy muszą być trzymane na smyczy w bezpośrednim otoczeniu właściciela od 1 marca do 19 sierpnia.
Psy za pozwoleniem właściciela terenu, mogą być spuszczane ze smyczy na podwórzach i w ogrodach oraz w specjalnych obszarach odgrodzonych dla psów. Pozostałości po psach są niehigieniczne i są nieprzyjemnym widokiem, dlatego właściciele psów powinni pozbyć się ich, tak aby nie przeszkadzały one innym.

Koty mogą poruszać się bez ograniczeń po podwórzu bądź ogrodzie właściciela. Koty znalezione gdzie indziej uznane będą za bezdomne...

Pojazdy

Prawo Każdego Człowieka nie obejmuje poruszania się pojazdami silnikowymi poza wyznaczonymi trasami. Ruch drogowy ograniczony jest do dróg publicznych, jednakże właściele terenu mogą wydać pozwolenie na wjazd pojazdem na ich teren.
Mieszkańcy mieszkający na odosobnionych obszarach, mogą mieć w pewnych warunkach prawo do jazdy poza wyznaczoną trasą. Pozwolenie właściciela ziemskiego nie jest potrzebne w przypadku sytuacji wyjątkowych kiedy służby ratownicze, medyczne, straż pożarna, leśnicy, rybacy, pasterze reniferów, pracownicy konserwujący infrastrukturę energetyczną i telekomunikacyjną potrzebują dostępu do danych obszarów.
Pojazdy mogą być zaparkowane obok drogi w razie konieczności, jednak tylko jeżeli nie sprawiać będzie problemu innym uczestnikom ruchu oraz nie będzie zakłócany spokój.

Piesi, rowerzyści i jeźdźcy konni mają nieograniczony dostęp do prywatnych dróg. Pojazdy silnikowe mogą również z tych dróg korzystać, jeżeli nie ma żadnych znaków zakazujących wjazdu.

Skutery śnieżne

Jazda na skuterze śnieżnym dozwolona jest na szlakach wodnych i wyznaczonych trasach. W przeciwnym przypadku wymagana jest zgoda właściciela danego terenu. Przepisy drogowe również dotyczą tras skuterów śnieżnych - kierowca skutera musi mieć powyżej piętnastu lat oraz posiadać ważne prawo jazdy klasy T. Osoby poniżej nie mogą jeździć na skuterze nawet poza wyznaczonymi trasami.

Kierujący skuterem śnieżnym musi upewnić się, że jego jazda nie jest szkodliwa dla otoczenia, nie przeszkadza mieszkańcom pobliskich terenów. Nie może on jeździć po drogach publicznych, za wyjątkiem przekraczania mostów i dróg.

Ograniczenie prędkości wynosi 60 km/h na wyznaczonych trasach i poza nimi oraz 80 km/h na zamarzniętych szlakach wodnych. Jeżeli wieziony jest pasażer ograniczenie prędkości spada do 40 km/h. W każdym przypadku wymagane są kaski ochronne, a skutery muszą być ubezpieczone i zarejestrowane.

Skutery śnieżne mogą być skontrolowane przez policję, służby celne, strażników granicznych oraz służby leśne na terenach państwowych.

Poruszanie się na wodzie

Każdy w Finlandii ma wolny dostęp do większości szlaków wodnych, nawet kiedy są zamrożone w zimie. Łodzie mogą tymczasowo być zakotwiczone bez potrzeby posiadania specjalnego pozwolenia.

Ustawa O Zasobach Wodnych 1264/1961, Rozdział 1, Ustęp 24

Każda osoba ma prawo nie wyrządzając przy tym szkód, skorzystać z akwenu wodnego jeśli jest on otwarty. Akwen wodny uważany jest za otwarty, jeśli nie ma przepisów, które prawnie zabraniają z jego korzystania. Warunki opisane wyżej dotyczą teżprzejścia po lodzie.

Każda osoba znajdująca się na danym akwenie wodnym ma pozwolenie na skorzystanie z czyjegoś obszaru wodnego w celu tymczasowego zacumowania, jeśli tylko nie będzie to przeszkadzać właścicielowi tegoż terenu.

Korzystanie ze szlaków wodnych nie powinno zakłócać spokoju innych. Prowadzący łodzie motorowe powinni unikać płytkich zatok, gdzie ryby składają ikrę, miejsc gdzie założone są sieci rybackie oraz nie przeszkadzać rybakom.
Zabronione jest korzystanie z głośnych łodzi motorowych (np. w celu jeżdżenia na nartach wodnych) w małej odległości od brzegu, gdzie żyją ludzie.

Ustawa o Ruchu Wodnym 463/ 1996, Rozdział 2, Ustęp 5

Ogólne warunki dotyczące osób przekraczających akweny wodne

Ktokolwiek, kto korzysta z pojazdu nawodnego i przekracza dany obszar wodny powinien podjąć środki ostrożności dostosowane do warunków, tak aby nie przeszkadzać bez istotnego powodu innym osobom znajdującym się w otoczeniu, nie niszczyć otaczającej przyrody.
Kierujący pojazdem nawodnym powinien dostosować się do wszelkich reguł i przepisów sygnalizowanych przez znaki i oznaczenia.

Osoby korzystające ze szlaków wodnych mogą zakotwiczyć bądź zacumować łódź oraz wyjść na brzeg, za wyjątkiem miejsc, gdzie jest to kategorycznie zabronione np. rezerwaty przyrody podczas okresu lęgowego ptaków. Nawet w przypadku braku kategorycznego zakazu, niektóre jeziora, zatoki i wyspy, gdzie mogą się rozmnażać ptaki, powinny być unikane.

Wędkarstwo

Prawo Każdego Człowieka obejmuje prawo do łowienia ryb za pomocą wędki, lub przez dziurę w przeręblu w zimie, w większości wód lądowych i w morzu, za darmo. Wędkarstwo jest jednak zakazane w niektórych rzekach (gdzie żyją np. łososie) i innych chronionych wodach. Inne formy łowienia mogą wymagać zapłacenia dwóch rodzajów opłaty. Ustawowa opłata wędkarska (statutory fishing management fee) za wędkarstwo za pomocą kołowrotka i przynęty, wędkarstwo muchowe, za pomocą sieci i pułapek na ryby, łowienie raków, jest przymusowa dla ludzi w wieku od 18 do 64 lat. Pokwitowanie z banku lub poczty gdzie uiszczona jest opłata traktowane jest jako pozwolenie. Dodatkowo niezbędne jest pozwolenie od osoby będącej właścicielem obszaru wodnego, w którym chcemy łowić ryby.
Uiszczenie dalszej lokalnej opłaty wędkarskiej (provincial lure fishing fee) pozwala na wędkarstwo za pomocą wędki, kołowrotka i przynęty na wszystkich niechronionych wodach w każdej prowincji - pozwolenie właściciela danego obszaru nie jest wtedy wymagane. Opłaty są oddzielne dla każdego z pięciu fińskich regionów. Osoby poniżej 18 lat oraz powyżej 65 lat nie muszą płacić tej opłaty.

Obywatele fińscy, obywatele krajów północnych oraz obywatele krajów w Europejskiej Strefie Ekonomicznej mieszkający w Finlandii mogą wędkować na państwowych wodach w morzu Bałtyckim. Łowienie ryb w morzu również wymaga uiszczenia lokalnej opłaty wędkarskiej.
Jeśli wędkujemy na przybrzeżnych wodach morskich będących własnością prywatną, zastosowanie mają takie same przepisy jak w przypadku wód śródlądowych. Granice pomiędzy wodami państwowymi, a tymi będącymi własnością prywatną zaznaczone są na mapach rybackich.

Wyspy Alandzkie posługują się swoimi własnymi przepisami co do wędkarstwa, które są różne od tych w całym kraju.

www.fishingfinland.com
www.flyfishingfinland.com

Poniższa tabela wskazuje, kiedy i jakie opłaty są wymagane oraz czy potrzebne jest pozwolenie właściciela danego terenu:

Polowanie

Wszyscy myśliwi w Finlandii płacą roczną opłatę za polowanie. Prawo łowieckie w Finlandii jest mocno związane z posiadaniem ziemi. Według ustawy o łowiectwie, myśliwi wymagają pozwolenia od właściciela obszaru, z kilkoma wyjątkami.
Dla każdego gatunku zwierzyny łownej określone są oddzielne pory polowań i muszą być one ściśle przestrzegane.

Wszyscy stali mieszkańcy Finlandii mają prawo do polowania na obszarach niechronionych będących własnością państwową. W Laponii i w częściach regionu Oulu, mieszkańcy mają prawo do polowania na ziemiach państwowych. Wyspy Alandzkie mają swoje odrębne przepisy łowieckie.

Niedopuszczalne jest narażanie życia innych osób, oraz niszczenie czyjejś własności. Umyślne zapobieganie i przeszkadzanie w polowaniu jest zabronione. Zwierzyna łowna nie powinna być niepokojona.

Interpretacja Prawa Każdego Człowieka

Stopień, do którego obowiązuje Prawo Każdego Człowieka często zależy od okoliczności i oczywiście mogą zaistnieć różnice w interpretacji pomiędzy właścicielami ziemskimi, a ludźmi, którzy z tego prawa korzystają. Obie strony mają swoje prawa i obowiązki. Szacunek dla drugiej osoby jest nadrzędny i problemy mogą być rozwiązane przez przeprowadzenie przyjaznej dyskusji. Grożenie i przeszkadzanie jest zabronione i w takich przypadkach może być wezwana policja, aby zadecydować o bardziej poważnych konfliktach.

Kodeks Karny 578/1995, Rozdział 25

Rozdział 7 - Groźba

Osoba, która grozi innej bronią lub użyciem siły w takich okolicznościach, iż osoba zagrożona ma powód uważać, że jej lub czyjeś osobiste bezpieczeństwo lub własność są zagrożone, będzie skazana, jeżeli nie wyznaczona jest bardziej surowa kara w innej ustawie, za groźbę na grzywnę lub karę pozbawienia wolności na conajwyżej dwa lata.

Rozdział 8 - Wymuszenie

Osoba, która bezprawnie za pomocą przemocy lub groźbą zmusza inną do wykonania, znoszenia bądź nie wykonania jakiejś czynności będzie skazana, jeżeli nie wyznaczona jest bardziej surowa kara w innej ustawie, za wymuszenie na grzywnę lub karę pozbawienia wolności na conajwyżej dwa lata.

Właściciele ziemscy nie są uprawnieni do konfiskowania własności takiej jak rowery lub namioty należące do kogokolwiek innego przebywającego na ich ziemi na zasadach Prawa Każdego Człowieka. Jakakolwiek zgubiona właśność powinna być przekazana właścicielowi bądź policji.

Władze

Poniższe fińskie władze posiadają podany zakres odpowiedzialności związany z czynnościami "na wolnym powietrzu": (outdoor activities)

Poziom Narodowy:

• Ministerstwo Środowiska
  • ochrona i nadzór nad korzystaniem z terenów rekreacyjnych na obszarach pozamiejskich
  • nadzór nad pojazdami poruszającymi się poza drogami publicznymi
• Fiński Instytut Środowiska
  • nadzór nad nad korzystaniem z terenów rekreacyjnych
• Ministerstwo Rolnictwa i Leśnictwa
  • nadzór nad rybołówstwem, wędkarstwem i łowiectwem
• Fińskie służby leśne (The Finnish Forest And Park Service)
  • nadzór nad nad korzystaniem z terenów rekreacyjnych na terenach państwowych
  • nadzór nad rezerwatami przyrody
• Minsterstwo Edukacji
  • promocja sportu na świeżym powietrzu
• Ministerstwo Handlu i Przemysłu
  • promocja działalności gospodarczej na terenach pozamiejskich
• Administracja Dróg Krajowych
  • zapewnienie i utrzymywanie zatok parkingowych i przydrożnych kempingów
• Państowa Rada Żeglugi
  • nadzór czynności związanych z żeglugą

Poziom regionalny

:

• Regionalne ośrodki przyrodniczo-środowiskowe (Regional Environment Centres)
  • monitorowanie wpływu działalności rekreacyjnej na środowisku
  • Kontrola nad pojazdami ruchu wodnego i poruszającymi się poza drogami publicznymi
• Regionalne urzędy państwowe
  • organizacja imprez sportowych na terenach pozamiejskich
• Urzędy zatrudnienia i rozwoju ekonomicznego
  • wyznaczanie ograniczeń związanych z wędkarstwem i rybołóstwem
• Służby zajmujące się leśnictwem, rekreacją (parki etc.)
  • nadzór nad nad korzystaniem z terenów rekreacyjnych na terenach państwowych
  • nadzór nad rezerwatami przyrody
• Rady regionalne
  • planowanie obszarów rekreacyjnych

Poziom lokalny:

• Władze lokalne
  • zarządzanie obszarami rekreacyjnymi i ośrodkami sportowymi
  • wydawanie pozwoleń na imprezy sportowe związane z ruchem poza drogami państwowymi i na wodzie (rajdy etc.)

Podsumowanie

Poniższa lista podsumowuje prawa i obowiązki obywatelów Finlandii i cudzoziemców na terenie Finlandii zgodnie z Prawem Każdego Człowieka.

Dozwolone jest:

• chodzenie, jeżdżenie na nartach i na rowerze po terenach wiejskich za wyjątkiem ogrodów i bezpośredniego sąsiedztwa domów mieszkańców oraz pól i plantacji, które mogą być łatwo zniszczone.
• tymczasowe obozowanie w sensownej odległości od budynków mieszkalnych
• zbieranie dzikich owoców (np. jagód,'), grzybów i kwiatów, jeżeli tylko nie są pod ochroną
• wędkowanie za pomocą wędki
• żeglowanie, pływanie łódką, motorówką, pływanie wpław w wodach śródlądowych i w morzu
• chodzenie, jeżdżenie na nartach, pojazdem silnikowym lub wędkowanie w zamarzniętym jeziorze, rzece lub morzu.

Niedozwolone jest:

• przeszkadzanie ludziom i niszczenie ich własności
• niepokojenie ptaków, reniferów i zwierzyny łownej
• niszczenie drzew na prywatnych posiadłościach
• zbieranie mchu, porostów i leżących drzew (gałęzi) na prywatnych posiadłościach
• rozpalanie ognisk na prywatnych posiadłościach, za wyjątkiem sytuacji wyjątkowych
• naruszanie prywatności właścicieli ziemskich przez zbyt bliskie obozowanie obok ich domów lub hałasowanie
• śmiecenie
• jeżdżenie pojazdami silnikowymi poza drogami publicznymi bez zgody właściciela danego obszaru
• wędkowanie i myśliwstwo bez stosownych pozwoleń

Na podstawie ulotki z Ministerstwa Środowiska Illustracje: Pekka Vuori Dziękuję Pani Leenie Laajo-Szańkowskiej za ulotkę i pikkumyy za pomoc w tłumaczeniu:) W niektórych miejscach tłumaczenie może być niedokładne, gdyż nie jestem specjalistą w angielskiej terminologii dotyczącej np. wędkarstwa albo prawa. Mimo to, mam nadzieję, że udało mi się oddać ideę artykułu. szpieg