|
"Śladami fińskich miast" to nowa seria, w której postaramy się przybliżyć wam miejsca naprawdę warte odwiedzenia w trakcie pobytu w Finlandii.
Zaczynamy od jednego z najbardziej urokliwych miast – leżącego niecałe 50 km od Helsinek Porvoo.
PORVOO
|
Porvoo to drugie najstarsze miasto fińskie. Jego założenie datuje się na rok 1346, ale dokładna data nie jest znana.
Miasto ma powierzchnię 1 765 km2, z czego 654 km2 to ląd zaś 1 114 km2 to woda. Porvoo jest miastem dwujęzycznym – zamieszkuje je ponad 46 tys. ludzi z czego 63% z nich posługuje się językiem fińskim zaś 35% szwedzkim.
Ponad połowa mieszkańców utrzymuje się z handlu i usług zaś jedna trzecia pracuje w sektorze przemysłowym.
Miasto Porvoo i Gmina Wiejska Porvoo połączyły się 1 stycznia 1997 r. i przyjęły nazwę Miasta Porvoo. W nowym mieście wysoki priorytet ma jakość planowania miejskiego i ochrony środowiska.
|
|
Historia Porvoo
Zamek w Porvoo zbudowany został na wzgórzu Linnamäki w XIV w. zaś założone później miasteczko nazwano Borgå (fin. Porvoo) /borg = zamek, å = rzeka/. Parafia i kościół w Porvoo pochodzą z wcześniejszego okresu - XIII wieku.
W Średniowieczu w Finlandii założono sześć miast, zaś Porvoo otrzymało prawa miejskie w XIV w. (zaraz po Turku).
Miasto usytuowane zostało w strategicznym miejscu handlowym u zbiegu morza i rzeki. Mieszkańcy pobliskich wiosek przyjeżdżali do Porvoo i sprzedawali tam swoje towary, które przez Tallin docierały do Europy Środkowej, zaś towary z Europy przewożono przez Porvoo dalej na północ. Najzamożniejszymi i najbardziej wpływowymi mieszkańcami miasta byli kupcy pochodzenia niemieckiego, którzy zaplanowali rozłożenie miasta oraz wybudowali centrum lokalnej administracji i handlu łącznie z ratuszem i placem targowym.
|
Stara część Porvoo zbudowana została jeszcze za czasów panowania Szwecji nad Finlandią, jednakże w mieście znajduje się też dzielnica zbudowana w stylu carskim, co obrazuje kolejną epokę w historii Finlandii – panowanie Rosji i cara Mikołaja I (car Rosji w latach 1825-55). Mikołaj I chciał początkowo zlikwidować zaludnione i łatwopalne stare miasto zbudowanego przez Szwedów i zastąpić je budynkami umieszczonymi w planie prostokąta, co umożliwiłoby bardziej przestrzenne i regularne zabudowanie centrum. Na szczęście Stare Porvoo nie zostało zburzone a zamiast tego miasto rozrosło się na południe tworząc dzielnicę carską. Dzielnica ta zaplanowana została na wzór Sankt Petersburga, zaś architektem odpowiedzialnym za zaprojektowanie nowej części miasta został Carl Ludwig Engel, który zaprojektował również plac Senacki w Helsinkach. Najbardziej popularną atrakcją w tej części miasta jest dom Johana Ludviga Runeberga.
| |
Porvoo - kolebka kultury narodowej
W 1740 r. Porvoo miało ponad 1600 mieszkańców i przez kilka lat było to drugie największe miasto fińskie. Po roku 1721 Porvoo stało się ważnym miastem w dziedzinie kultury - w 1725 r. otworzono tu szkołę i tu też trzy lata później powstała najstarsza publiczna biblioteka.
The Porvoo Diet, 1809 r. – początek autonomicznej Finlandii
Siedmiuset-letnie małżeństwo pomiędzy Szwecją i Finlandią zakończyło się po wojnie fińskiej (1808-09) kiedy to Finlandia została przyłączona do Rosji jako autonomiczne Wielkie Księstwo. The Porvoo Diet przeprowadzona przez Aleksandra I była kamieniem milowym w historii Finlandii - zapoczątkowała okres rozwoju w kierunku niepodległości kraju. Finlandia dostała pozwolenie na zatrzymanie własnej religii oraz konstytucji pochodzącej jeszcze z czasów rządów Szwecji.
Proces odradzania dążeń niepodległościowych wzmocniony był poprzez narodziny kultury narodowej przypadające na wiek XIX. Wśród artystów, którzy przyczynili się do tego rozwoju byli m.in. J.L. Runeberg, który napisał słowa do hymnu narodowego „Maamme” oraz "Porilaisten marssi" (marsz wojskowy). Dodatkowo w Porvoo miał swój początek biznes wydawniczy który powstał tam pod koniec XIX wieku. Wydawnictwo założone wtedy jest obecnie największym wydawcą krajów nordyckich.
| |
Osobowości Porvoo
Najbardziej znanym artystą Porvoo jest prawdopodobnie urodzony w rezydencji Kiiala w 1854 r. Albert Edelfelt. Edelfelt był szczególnie oczarowany starymi wąskimi uliczkami Porvoo i jego czerwonymi magazynami nad brzegiem rzeki. Z Porvoo wywodzi się też wielu rzeźbiarzy, m.in. Ville Vallgren, który wygrał złoty medal za swoją pracę „Głowa Chrystusa” na targach światowych w 1889 r. Walter Runeberg, syn J.L. Runeberga był również uznanym rzeźbiarzem międzynarodowym. Lennart Segerstråle znany ze swoich monumentalnych dzieł również pracował w tym mieście na początku XX w.
TURYSTYKA
|
Porvoo ma długie tradycje miasta turystycznego. Królowie i carowie, papierze i zamożni mieszczanie, artyści i pielgrzymi podróżowali wzdłuż Traktu Królewskiego z Turku do Porvoo i dalej z Wyborgu do Sankt Petersburga już w XIV w. Porvoo jest nadal idyllicznym i unikatowym resortem goszczącym turystów z całej Finlandii i zagranicy.
Miejsca warte zobaczenia:
| |
STARE PORVOO
Stare Porvoo to jeden ze skarbów architektury fińskiej. Plan miasta jest nadal taki sam jaki był w średniowieczu. Niskie drewniane domy, barwne podwórza i wąskie uliczki formują niezwykle malownicze i unikatowe otoczenie miasta, które stało się inspiracją dla wielu fińskich artystów. Symbole Porvoo – czerwone magazyny nad brzegiem rzeki - opowiadają historię handlu morskiego. W centrum starego Porvoo znajdziemy nie tylko mnóstwo małych sklepików ale i urocze kafejki oraz restauracje.
KATEDRA
Korona Starego Porvoo. Z powodu pożaru, który miał miejsce 29.5.2006 wszystkie wydarzenia i ceremonie odbywające się w katedrze zostały odwołane. Katedra zostanie otwarta ponownie dla publiczności prawdopodobnie na początku 2008 roku.
Strona parafii w Porvoo.
Kościół usytuowany obok Katedry został wydzielony w 1740 r.
Ambona datowana jest na XIX wiek natomiast organy zostały zbudowane przez B.A. Thuléna w 1887 r.
Obecnie śluby i chrzty odbywają się właśnie tutaj.
|
 fot. add1sun / flickr.com / cc-by-nc-sa |
MUZEUM LALEK I ZABAWEK
Muzeum mieści się w XIX-to wiecznym domu na ulicy Jokikatu. Znane jest jako jedno z najlepszych muzeum lalek w Finlandii.
Strona Muzeum.
MUZEUM J.L. RUNEBERGA
Muzeum Johana Ludviga Runeberga jest jednocześnie miejscem, w którym mieszkał narodowy poeta kraju. Runeberg razem z żoną Fredriką i dwoma synami przeprowadzili się do Porvoo w 1837 roku. Rodzina mieszkała w różnych miejscach zanim w 1852 r. osiedliła się w nowym domu usytuowanym w dzielnicy cesarskiej. Po śmierci Johana i Fredriki dom wraz z zawartością nabyło od spadkobierców Runeberga państwo. Dom został otwarty dla publiczności w 1882 r.
Strona Muzeum.
MUZEUM HISTORYCZNE
Muzeum Historyczne prezentuje różne okresy historii miasta łącznie z okresem prehistorycznym i The Porvoo Diet. Muzeum usytuowane jest w starym ratuszu (1764 r.).
Strona Muzeum.
POSTIMÄKI
Muzeum-skansen usytuowane w Ilola, ok. 7 km. na wschód od centrum miasta. Postimäki to 15 chat i szop oraz małe muzeum słomiane; często odbywają się tam różne imprezy.
MUZEUM ŁODZI KRÅKÖ
W muzeum tym wystawione są narzędzia i przedmioty jak i fotografie ukazujące historię tradycyjnego budowania łodzi na wyspie Kråkö. Muzeum otwarto w 1989 r. i znajduje się ok. 14 km od centrum miasta.
MUZEUM HÖRBERGSGÅRDEN
Muzeum to pokazuje życie na farmie nad archipelagiem z okresu późnego XIX w. Znajduje się tam zagroda dla owiec, chata, stajnia, stodoła, warsztat i dwie łodzie. Muzeum mieści się ok. 30 km od centrum miasta na wyspie Pellinki.
| |
KOLEKCJA RZEŹB WALTERA RUNEBERGA
Walter Runeberg (1838-1920) był jednym z najwybitniejszych fińskich rzeźbiarzy swoich czasów. Jego kolekcja to ponad 100 prac, m.in. rzeźby gipsowe, galeria portretów oraz szkice rzeźb.
INFORMACJA TURYSTYCZNA PORVOO
Rihkamakatu 4, FIN-06100 Porvoo
Tel.+358 (0)19 520 2316, Fax +358 (0)19 520 2317
Adres poczty elektronicznej jest chroniony przed robotami spamującymi. W przeglądarce musi być włączona obsługa JavaScript, żeby go zobaczyć.
Ciekawostki
TARCZA HERBOWA PORVOO
Tarcze herbowe wszystkich średniowiecznych miast fińskich miały motyw litery, zaś motywem tarczy Porvoo jest litera C – pochodząca od łacińskiego wyrazu castrum/castellum – zamek. Tarcza herbowa Porvoo jest jedyną, która zachowała kształt ostro zakończonej tarczy gotyckiej. Jej najstarsza znana wersja datowana jest na rok 1423.
|  |
JOHAN LUDVIG RUNEBERG
Johan Ludvig Runeberg (1804-1877) mieszkał w Porvoo razem ze swoją rodziną przez 40 lat. W 1852 r. ostatecznie osiedlił się z żoną Fredriką i ich szóstką dzieci w domu w przy ulicy Aleksanterinkatu 3. Po jego śmierci dom został przekształcony w muzeum.
CZERWONE DOMY NAD BRZEGIEM RZEKI
Na przestrzeni wieków handel w Porvoo niezmiennie się rozwijał – niemieccy kupcy Hanzy przyjeżdżali tam na swoich statkach nad brzeg rzeki już pod koniec średniowiecza. Statki kupieckie zabierały masło, suszone ryby, drewno, smołę i len a przywoziły egzotyczne delikatesy takie jak owoce, wino i przyprawy. Domy nad brzegiem rzeki służyły również jako pośrednie składy kawy i tabaki. Obecnie domy te używane są głównie jako kwatery prywatne i magazyny.
| 
fot. izik / flickr.com / cc-by |
CZARNA NOC PORVOO – 11.06.1760 r.
W czerwcu 1760 r. lato było bardzo suche, co w połączeniu z mocnymi wiatrami z północy i pewną historią, w której główną rolę odgrywają ryby, doprowadziło do katastrofy. Wczesnym rankiem 11.06. gospodarstwo Andersa Bergmana przygotowywało się do przyjęcia robotników, zaś pani domu zaczęła gotować dla nich zupę rybną. Będąc świadomą ryzyka zapruszenia ognia była bardzo ostrożna i użyła palących się szybciej cienkich patyków. Szyber zamknięty został dopiero, kiedy ogień wypalił się całkowicie, jednakże po godzinie, pomimo zabezpieczeń, dach gospodarstwa pokrył się ogniem a płomienie zajęły ściany sąsiedniego domu. Z 293 domów istniejących wówczas w mieście 202 się spaliły.
TARTY (MUFFINY) RUNEBERGA
Runeberg dostawał codziennie na śniadanie ciastka w kształcie cylindra robione przez lokalną cukiernię - później mieszkańcy miasta zaczęli je nazywać muffinami Runeberga. Ciastka można nadal kupić w kilku kawiarniach Porvoo. Przepisy żony Runeberga, Fredriki, zawierające m.in. przepis na muffiny i inne wskazówki dla gospodyń domowych pochodzące z tamtych czasów można znaleźć w niedawno opublikowanej książce kucharskiej Fredriki.
| |
MALARZ ALBERT EDELFELT
Albert Edelfelt (1854-1905,'), wybitny artysta fiński o sławie międzynarodowej urodził się w Porvoo w rezydencji Kiiala. Jego prace (dotyczące motywów historycznych oraz portrety) znajdują się w muzeum Porvoo.
RZEŹBIARZ VILLE VALLGREN
Ville Vallgren (1855-1940) urodził się w Porvoo a następnie przeprowadził się do Paryża, gdzie studiował i pracował przez 36 lat. Początkowo rzeźbił posągi kobiet zaś w XIX wieku jego miniaturowe rzeźby i symboliczne ornamenty zyskały światowy rozgłos. Jego najbardziej znaną rzeźbą jest Havis Amanda na placu targowym Helsinek.
PRAKTYCZNA "MIARKA Z PORVOO" - Porvoon Mitta
Historia o miarce z Porvoo datowana jest na okres reżimu szwedzkiego, kiedy komornik królewski zbierał podatki od mieszkańców w postaci zboża i innych dóbr. Używał on dwóch pojemników o różnych rozmiarach – do zbierania podatków większego, do przekazywania podatków królowi mniejszego, resztę zatrzymując dla siebie. Repliki miarki są obecnie produkowane jako metalowe pamiątki, z jedną połową większą i drugą mniejszą.
| |
STUDNIE PUBLICZNE
Pod koniec XIX w. konstruowanie studni publicznych i pomp wodnych stało się niezbędne ze względu na rozrost miasta na południe. Obecnie najstarszą z nich można zobaczyć nad brzegiem rzeki (1848 r.) oraz w parku miejskim.
THE PORVOO DIET
Kiedy siedmiuset letni związek ze Szwecją skończył się Wojną o Finlandię pomiędzy Szwecją i Rosją (1808-1809,'), Finlandia została przyłączona do Rosji jako autonomiczne Wielkie Księstwo. 29.05.1809 r. w Katedrze w Porvoo rosyjski car Aleksander I ratyfikował religię i prawa podstawowe kraju, co było doniosłym wydarzeniem dla Finlandii.
GIPSOWY UŚMIECH
Rzeźba uśmiechniętego chłopca oraz uśmiechniętej dziewczynki pojawiła się po raz pierwszy w 1950 r. na wiosennym święcie fińskich szkół. Uczeń wybrany w wyniku głosowania kolegów z klasy otrzymywał na pewien czas rzeźbę, którą zabierał do domu – był to rodzaj nagrody za przyjacielskie nastawienie w stosunku do kolegów w trakcie roku szkolnego. Tradycja ta jest żywa i obecnie, rzeźby wykonywane są przez odlewnię Reetta Kauranen.
| |
DOJAZD DO PORVOO
Samochód/autobus
Porvoo usytuowane jest przy autostradzie E18. Dojazd autostradą E18 trwa 40 - 50 min zaś autostradą 170 1h 10 min. Do miasta można dostac się również autobusem, który jeździ do miasta regularnie z Helsinek.
Statek
Do miasta można dostać się również wodnym autobusem M/S King lub M/S J.L. Runeberg, będącym oryginalnie łódzią parową. Statki zabierają pasażerów z placu targowego w Helsinkach. Rejs statkiem M/S King trwa 3 h 10 min zaś M/S J.L. Runeberg 3 h 20 min.
Wszelkie szczegółowe informacje dotyczące Porvoo znajdują się stronie miasta Porvoo.
|
Kompendium 
Forum
Linki
Pogoda w Finlandii
Typowanie skoków
Słownik polsko-fiński
