kFINtesencja tego, co fińskie - strona o Finlandii i języku fińskim

Spis treści:

• Wstęp
• Wiadomości ogólne
• Regiony Finlandii
  • Regionalizacja Geograficzna
    • Niziny Nadbrzeżne
    • Pojezierze Fińskie
    • Laponia
  • Regionalizacja turystyczna
• Charakterystyka regionów turystycznych Finlandii
• Rozwój fińskiej turystyki
• Podsumowanie
• Literatura

2. Regiony Finlandii

Region to umownie wydzielony obszar, charakteryzujący się posiadaniem cech, które odróżniają go od regionów sąsiednich. Natomiast „regionalizacja jest to specjalny rodzaj systematyki naukowej takich przedmiotów i zjawisk, które tworzą prawidłowe całości terytorialne i których właściwości zależą od ich położenia geograficznego” (Kondracki 1969, s. 99). Proces wyodrębniania regionów można więc nazwać swego rodzaju procesem podziału przestrzeni, nadawania jej ram i granic w różnych celach: statystycznych, gospodarczych, administracyjnych, ochrony środowiska, badania krajobrazu, kultury, turystyki, czy innych przedmiotów zainteresowań wielu dziedzin naukowych. Regiony wyodrębnia się na podstawie analizy różnic i podobieństw pomiędzy poszczególnymi obszarami. Podczas wyodrębniania regionów geograficznych pod uwagę brane są takie czynniki jak: ukształtowanie powierzchni, klimat, szata roślinna (regiony fizycznogeograficzne,'), odrębność językowa, religijna, kulturowa (regiony kulturowe,'), gospodarka i przemysł (regiony gospodarcze) itp. Regiony turystyczne wyodrębnia się, kierując się często wieloma czynnikami zarówno geograficznymi (typ środowiska przyrodniczego, położenie geograficzne,'), jak i kulturowymi i gospodarczymi (typ środowiska kulturowego, funkcje wynikające z typu organizacji ruchu turystycznego i jego wielkości, sposoby wykorzystywania środowiska przyrodniczego itp.) (Kaprowski 2004, s. 38).

Ukształtowanie geograficzne Finlandii i jednostajność jej krajobrazu praktycznie na całej przestrzeni, stwarzają pewne problemy w wyodrębnianiu regionów, zarówno fizycznogeograficznych, jak i turystycznych. W dalszej części pracy pragnę przedstawić przyjęte koncepcje podziału Finlandii na krainy geograficzne, a następnie na regiony turystyczne, gdyż są one ze sobą w większości aspektów przyrodniczych i kulturowych bardzo powiązane.

Regiony geograficzne Finlandii Źródło: Visit Finland Matkailun Edistämiskeskus

Jak wspomniałam już w rozdziale dotyczącym uwarunkowań geograficznych, Finlandia nie posiada wyraźnie kontrastujących ze sobą krain geograficznych. Leży ona całkowicie na obszarze Europy Północnej, w większości na Międzymorzu Fińsko – Karelskim oraz częściowo w obrębie Półwyspu Skandynawskiego (Laponia). Krajobrazy fińskie są do siebie bardzo podobne wzdłuż całej rozciągłości kraju: od Zatoki Fińskiej po koło polarne. Czynnikami, decydującymi o kształcie granic regionów, są subtelne różnice w ukształtowaniu powierzchni, a także granice prowincji historycznych Finlandii oraz granice administracyjne obecnych prowincji, tzw. lääni.

Finlandia dzieli się na cztery główne regiony geograficzne: Nizinę Południowofińską, Nizinę Botnicką, Pojezierze Fińskie z południową granicą wyznaczoną łukiem moren czołowych Salpausselkä, a z północną wzgórzami morenowymi Suomenselkä, i Laponię, 90% powierzchni której leży poza kołem polarnym, a na którą składają się Pogórze Środkowofińskie i Wyżyna Lapońska (Drucka 1969, s. 12). Granice regionów nie są wyraźnie zarysowane pod względem geograficznym. Stanowią swego rodzaju strefy przejściowe, zmieniając się stopniowo jeden w drugi, co determinowane jest jednostajnością fińskiego krajobrazu. Poniższa mapa (ryc. 2) przedstawia rozmieszczenie regionów. Ich granice zaznaczone są białą linią przerywaną.

Poniżej pragnę przybliżyć charakter poszczególnych regionów poprzez opisanie ich charakterystycznych cech przyrodniczych, do których odnosić się będę opisując w dalszej części pracy regiony turystyczne Finlandii.

2.1.1. Niziny Nadbrzeżne

Krainę odróżniającą się od reszty kraju stanowią obie Niziny Nadbrzeżne: Południowofińska, obejmująca historyczną krainę Uusimaa, oraz Wschodniobotnicka, tradycyjnie nazywana Pohjanmaa.

Pohjanmaa - Nizina Wschodniobotnicka
Źródło: Visit Finland. Matkailun Edistämiskeskus

Najbardziej charakterystyczną cechą tej krainy jest podnoszenie się powierzchni lądu, widoczne zwłaszcza na wybrzeżu Zatoki Botnickiej (nawet do 1 cm na rok) powodowane opisanymi powyżej ruchami epejrogenicznymi. Z powodu tego zjawiska wybrzeża Finlandii mają tak zawiły rysunek: liczne przybrzeżne wysepki, szkiery. Inny jest również klimat, tutaj stosunkowo łagodny, a powierzchnia lasów, zajmująca w pozostałej części Finlandii ponad ¾ powierzchni, tutaj wynosi zaledwie połowę. Mniej jest również bagien i jezior. Region ten, a zwłaszcza Uusimaa, stanowi jednocześnie najbardziej zurbanizowaną część kraju. Południowo zachodni narożnik kraju, w którym pod kątem prostym schodzą się obie niziny, nazywany jest Varsinais – Suomi, co oznacza „Finlandię właściwą”.

Varsinais – Suomi i Wyspy Alandzkie
Źródło: Visit Finland. Matkailun Edistämiskeskus

Jest to ważna pod względem historycznym prowincja Finlandii, zamieszkiwana nieprzerwanie od neolitu. Okolice te najwcześniej uległy ekspansji Szwedów, co pozostawiło swój trwały ślad na tym terenie, do dziś widoczny w postaci przewagi języka szwedzkiego, zwłaszcza na sąsiadujących bezpośrednio Wyspach Alandzkich.

2.1.2. Pojezierze Fińskie

Finlandia zwana jest „krajną tysiąca jezior”, a nazwę tę zawdzięcza kolejnej swojej krainie geograficznej, jaką jest Pojezierze Fińskie. „W obniżeniach terenu znajduje się mnóstwo jezior (1/5 pow. kraju) i torfowisk (1/3 pow.) Jeziora te tworzą całe systemy (...)” (Czeppe, Flis i Mochnacki 1969, s. 77). Fińskie ludowe powiedzenie mówi, że Bóg, tworząc Finlandię, zapomniał tam oddzielić ziemię od wody. Liczba jezior w tej części kraju dochodzi do 20 tysięcy, zajmując tym samym prawie 1/3 tego regionu (Drucka 1969, s. 165). Największym kompleksem jezior jest Wielka Saimaa, a zaraz po niej, wspomniane już wyżej, Saimaa oraz Päijänne.

Pojezierze Fińskie
Źródło: Visit Finland. Matkailun Edistämiskeskus

Należy zaznaczyć, że Pojezierze Fińskie jest również najbardziej jeziornym obszarem Europy, a dzikość i czystość przyrody tego miejsca sprawia, że staje się ono wyjątkowym na europejską skalę przyrodniczym rezerwatem. Kształt jezior jest wydłużony z północy na południowy – wschód, o poszarpanych brzegach i dużejj liczbie rzecznych wysepek. Liczne ich rozgałęzienia i nierówne brzegi łączą się ze sobą i zlewają, tworząc bardzo rozbudowany system wodny. Występują tam także wodospady. Najbardziej znane to Imatra, Tajnionkoski i Kuusankoski. Jednocześnie Pojezierze jest najbogatszą w lasy częścią Finlandii. Region dzieli się również na mniejsze prowincje: Häme na zachodzie, Savo z miastem Kuopio oraz Karjalę, czyli Karelię, na wschodzie.

2.1.3. Laponia

Północną część Finlandii zajmuje kraina zwana Laponią, w której skład, jak wspomniałam, wchodzi Pogórze Środkowofińskie oraz Wyżyna Lapońska. Kraina ta jest najwyżej wzniesioną częścią Finlandii i stanowi 48% jej obszaru. Nie jest to jednak obszar górzysty, a jedynie zaokrąglone wzniesienia i niskie pasma wzgórz (tunturi,'), wyrastające ze stosunkowo płaskiej ziemi poprzecinanej jeziorami i rzekami.

Laponia
Źródło: Visit Finland. Matkailun Edistämiskeskus

Laponia stanowi jeden z nielicznych dziewiczych rezerwatów leśnych Europy. Region ten to ogromne przestrzenie lasów, mokradeł i bagien, porośniętych mchami i porostami; dziewicza przyroda pokrywa tam ogromne, często niezamieszkane przestrzenie; kilometrami ciągną się krajobrazy surowych pustkowi. Klimat Laponii jest jednak łagodniejszy niż innych obszarów położonych na tej samej szerokości geograficznej. Przyczynia się do tego ciepły prąd morski Golfstrom. Istnieją tam tylko dwie pory roku: około pół roku zimy, w śniegu i ciemnościach kaamos – aika (czasu grozy,'), kiedy na niebie nie pojawia się słońce, po której przychodzi około 6 miesięcy lata, w jasności białych nocy. Kraina ta jest najsłabiej zaludnioną częścią Finlandii, a zamieszkana jest przez Lapończyków, lud Saame.

2.2. Regionalizacja turystyczna

Podobnie, jak w przypadku krain geograficznych, konkretne zdefiniowanie granic poszczególnych regionów turystycznych jest w przypadku Finlandii trudne. Opisując i charakteryzując kolejne regiony, opierać się będę na podziale Artmana z 1978 roku, na podstawie podręcznika autorstwa K. Vuoristo i N. Vesterinena „Suomen matkailumaantiede” („Geografia turystyczna Finlandii”). Jest to pierwsza praca, która w bardzo dokładny sposób opisuje walory turystyczne Finlandii, przedstawia proces regionalizacji turystycznej oraz specyfikę ruchu turystycznego w obrębie różnych regionów.

Według K. Vuoristo i N. Vesterinena (2001, s. 113 – 118) wyznaczanie regionów turystycznych Finlandii oparte jest na analizie elementów, stanowiących podstawę regionalizacji turystycznej. Składają się na nie następujące czynniki:

• pojedyncze atrakcje turystyczne;
• punkty świadczenia usług turystycznych (beza noclegowa, żywieniowa, usługowa przygotowana na obsługę ruchu turystycznego,');
• centra turystyczne (większe ośrodki miejskie i miejscowości turystyczne,');
• okręgi turystyczne (obszary, na których jest wiele atrakcji turystycznych i dobra infrastruktura turystyczna,');
• potencjalne regiony turystyczne (posiadające wiele walorów turystycznych, ale nierozwinięte jeszcze do poziomu centrów turystycznych,');
• drogi i trasy (wewnętrzna i zewnętrzna spójność komunikacyjna danych obszarów, także łączące się szlaki i trasy turystyczne,');
• dostępność komunikacyjna;
• obszary niezamieszkałe (dotyczy zwłaszcza północnej części Finlandii, a także parków narodowych).

Podział Finlandii na regiony turystyczne Źródło: Uniwersytet w Helsinkach Wydział geografii

Region Kulturowy (Kulttuurialue,'), oznaczony kolorem żółtym, obejmuje swoim zasięgiem część Niziny Południowofińskiej, Finlandię Właściwą (Varsinais – Suomi) oraz część Niziny Wschodniobotnickiej. Podstawą jego wyodrębnienia było występowanie największej liczby atrakcji kulturowych Finlandii: zarówno historycznych, jak i współczesnych, a także najwyższy stopień zurbanizowania i poziomu gospodarczego. W regionie tym koncentruje się również największy stopień ruchu turystycznego związanego z aktywnością zawodową przyjeżdżających podróżnych (Vuoristo i Vesterinen 2001, s. 125).

Region turystyczny Pojezierza Fińskiego (Järvialue,'), oznaczony kolorem fioletowym, zajmuje obszar środkowo – wschodniej Finlandii. Obszar ten leży całkowicie w krainie geograficznej Pojezierza Fińskiego. Jego wydzielenie opiera się na jednolitości geograficznej – jako obszaru jeziornego – i wiążących się z tym turystycznych atrakcjach przyrodniczych. Region ten łączy także historia i specyficzna kultura, którą przybliżę w kolejnej części pracy (Vuoristo i Vesterinen 2001, s. 170).

Region Wyżynny (Vaara-alue,'), oznaczony kolorem różowym, zajmuje swoim obszarem krainę geograficzną Pojezierza Fińskiego, a także część Pogórza Środkowofińskiego. Jego wyodrębnienie opiera się na ukształtowaniu geograficznym. Występują tam jednocześnie jeziora Pojezierza, dopełniane przez powoli wznoszący się już i ciekawiej ukształtowany teren, tworząc tym samym wspaniałe warunki do uprawiania sportów zimowych, z których Region Wyżynny słynie. Region ten także niesie ze sobą tradycje historyczne i charakterystyczne wartości kulturowe, do opisu których wrócę w kolejnych rozdziałach. Właśnie te czynniki przyczyniły się do wyodrębnienia go jako oddzielnego od Pojezierza i Laponii regionu (Vuoristo i Vesterinen 2001, s. 221).

Status regionu turystycznego posiada także Wybrzeże Zachodnie (Pohjanmaa,'), oznaczone kolorem zielonym. Jest ono jednak najsłabszym punktem Finlandii pod względem turystycznym. Obejmuje ono swoim zasięgiem Nizinę Wschodniobotnicką. Nie wyróżnia się w jego obrębie mniejszych podregionów turystycznych, a jedynie pomniejsze ośrodki ważne z punktu widzenia historycznego i gospodarczego. Pohjanmaa, jako kraina geograficzna i historyczna prowincja, ma także duże znaczenie kulturowe; posiada także walory przyrodnicze, jak np. piękne wysepki szkierowe (Vuoristo i Vesterinen, s. 306).

Laponia (Lappi, kolor błękitny) jest jedną z lepiej rozpoznawalnych na całym świecie krain turystycznych Finlandii. Prawie całkowicie leży ona poza kołem podbiegunowym i słynie ze swych walorów przyrodniczych, takich jak: białe noce, nieprzebyte śniegi, zorze polarne; a także z walorów kulturowych: kultury ludu Saame oraz prawdziwego Świętego Mikołaja (po fińsku Joulupukki,'), zamieszkującego w Rovaniemi. Oprócz powyższych czynników, także charakterystyczne ukształtowanie geograficzne, obszary tundrowe i północne pustkowia, stały się podstawą do wydzielenia tego regionu turystycznego (Vuoristo i Vesterinen, s. 252).

W obrębie każdego z regionów, z wyjątkiem Pohjanmaa, zostały wyznaczone mniejsze okręgi koncentracji ruchu turystycznego, podregiony turystyczne, które przedstawione są na poniższej mapie (ryc. 8).

Podregiony turystyczne Finlandii Źródło: Vuoristo i Vesterinen 2001, s. 119

1. Okręg Helsinek
2. Hankoniemi – Lohjanselkä
3. Wyspowe Wybrzeże Turku
4. Wyspy Alandzkie
5. Region Kotki i Haminy
6. Region Hämeenlinny i Tammeli
7. Region Lahti – Etelä – Päijänti
8. Okręg Tampere
9. Środkowofiński Pas Turystyczny
10. Południowe Suomenselkä (region potencjalny)
11. Region Lappeenranty i Imatry
12. Region Savonlinny i Punkaharju
13. Północna Kymenlaakso i Mäntyharju (region potencjalny)
14. Sisä – Saimaa (region potencjalny)
15. Północne Savo
16. Północna Karelia
17. Region Kainuu
18. Koillismaa – Salla
19. Region Kemi – Tornio – Aavasaksa
20. Brama Laponii (Rovaniemi – Luosto – Pyhätunturi)
21. Pas Turystyczny Kaamasi – Saariselkä – Vuosto
22. Zachodni Obszar Wyżynny (Ylläs – Levi – Pallas- Olos – Hetta)

W kolejnej części pracy, opisując regiony turystyczne, przedstawię walory i atrakcje Finlandii „od wybrzeży po tunturi”. Skupię się także na rozpoznaniu ich mocnych i słabych stron oraz na analizie ruchu turystycznego w ich obrębie. Finlandia to kraj, który dopiero tworzy swoje tradycje turystyczne, a jednak jest do tego bardzo dobrze przygotowany: nie tylko pod względem infrastruktury i rozbudowy ośrodków, ale również pod względem posiadanego bogactwa kulturowego i naturalnego, nieskażonego przez komercję i turystykę masową.